Ποια ήταν η αρχόντισσα της Βέροιας, με την τεράστια περιουσία και τον Πύργο στην πλατεία Ωρολογίου;

Όταν ήρθαν οι Οθωμανοί προτίμησε τον θάνατο παρά να πέσει στα χέρια τους - Ποιες είναι οι μυστηριώδεις υπόγειες στοές μέσα στην πόλη; Τι λέει ο Θρύλος;

Υπάρχουν ιστορίες που δεν γράφτηκαν στα επίσημα χρονικά, αλλά πέρασαν από στόμα σε στόμα και κατάφεραν να επιβιώσουν για αιώνες. Μία από τις πιο γνωστές και μυστηριώδεις παραδόσεις της παλιάς Βέροιας είναι αυτή της «Βασίλισσας Βεργίνας», μιας γυναίκας που η λαϊκή μνήμη συνέδεσε με έναν πύργο, υπόγειες στοές, τον Τριπόταμο και τις τελευταίες δραματικές στιγμές της βυζαντινής πόλης.

Ποια ήταν όμως η περίφημη «Βασίλισσα Βεργίνα»; 

Ιστορικά, δεν υπάρχουν στοιχεία που να αποδεικνύουν ότι υπήρξε βασίλισσα με αυτό το όνομα. Η παράδοση την παρουσιάζει περισσότερο ως αρχόντισσα της Βέροιας, με μεγάλη περιουσία και έναν πύργο κοντά στη σημερινή πλατεία Ωρολογίου. Τα κατάλοιπα βυζαντινού πύργου στην περιοχή έμειναν, μάλιστα, γνωστά στη λαϊκή παράδοση ως «ο πύργος της βασίλισσας Βεργίνας».

Ο πύργος και οι μυστηριώδεις υπόγειες στοές

Εδώ ο θρύλος αποκτά ακόμη μεγαλύτερο ενδιαφέρον. Οι παλιοί Βεροιώτες διηγούνταν ότι από τον πύργο ξεκινούσε ένα δίκτυο υπόγειων στοών που διέσχιζε τη Βέροια. Μέσα από αυτές, η Βεργίνα μπορούσε να μετακινείται κρυφά σε διαφορετικά σημεία.

Κάποιες από τις στοές, σύμφωνα πάντα με τη λαϊκή παράδοση και όχι με ιστορική ή αρχαιολογική τεκμηρίωση, κατέληγαν ακόμη και σε εκκλησίες της πόλης, επιτρέποντας στην αρχόντισσα να πηγαίνει κρυφά για να προσευχηθεί. Άλλες λέγεται ότι οδηγούσαν σε κτήματα και «παλάτια» έξω από τη Βέροια. Η συγκεκριμένη εκδοχή έχει καταγραφεί σε προφορική μαρτυρία για τον θρύλο στο αρχείο Istorima.

Η πτώση της Βέροιας και το τραγικό τέλος

Η δραματικότερη πλευρά του θρύλου συνδέεται με την κατάληψη της Βέροιας από τους Οθωμανούς. Μία από τις παραδόσεις θέλει την αρχόντισσα, όταν αντιλήφθηκε ότι η πόλη είχε χαθεί και ότι κινδύνευε να πέσει στα χέρια των κατακτητών, να επιλέγει τον θάνατο. Σύμφωνα με μια εκδοχή, έπεσε από τον πύργο της. Μια άλλη, ακόμη πιο δραματική, τη θέλει να φτάνει μαζί με το παιδί ή τα παιδιά της στον Τριπόταμο και να πέφτει από τη γέφυρα, προτιμώντας να χάσει τη ζωή της παρά να αιχμαλωτιστεί.

Η παράδοση συνδέει αυτή τη διήγηση με τη γέφυρα της Μπαρμπούτας, που έμεινε γνωστή και ως γέφυρα της Βασίλισσας Βεργίνας. Έτσι, δύο πραγματικά σημεία της Βέροιας –ο πύργος κοντά στην πλατεία Ωρολογίου και η γέφυρα στον Τριπόταμο– μπλέχτηκαν με τον θρύλο και βοήθησαν να παραμείνει ζωντανός στη συλλογική μνήμη.

Υπήρξε πραγματικά;

Εδώ η ιστορία συναντά τον μύθο. Μία από τις θεωρίες που έχουν διατυπωθεί συνδέει τη θρυλική Βεργίνα με τη βυζαντινή οικογένεια των Παλαιολόγων και ειδικότερα με τη Σουλτάνα Παλαιολογίνα. Άλλη προσέγγιση θεωρεί ότι πίσω από τον θρύλο μπορεί να κρύβεται η ανάμνηση κάποιας Βυζαντινής αρχόντισσας, της οποίας η πραγματική ιστορία άλλαξε μέσα στους αιώνες καθώς μεταδιδόταν προφορικά.

Και ίσως εκεί ακριβώς βρίσκεται η γοητεία της ιστορίας. Δεν γνωρίζουμε πού σταματά το πραγματικό γεγονός και πού αρχίζει η λαϊκή φαντασία.

Το βέβαιο είναι ότι ο θρύλος έχει βαθιές ρίζες στη Βέροια. Έχει καταγραφεί σε λαογραφικές αναφορές, σε προφορικές μαρτυρίες, αλλά αποτέλεσε ακόμη και αντικείμενο ξεχωριστού βιβλίου, του Θωμά Γαβριηλίδη, με τίτλο «Βασίλισσα Βεργίνα: η θρυλική ηρωίδα της Βεργιάς», που εκδόθηκε στη Βέροια το 1997.

Ένας θρύλος που κρύβεται ακόμη μέσα στην πόλη

Για τους παλιότερους Βεροιώτες η Βασίλισσα Βεργίνα δεν ήταν απλώς ένα πρόσωπο ενός μακρινού παραμυθιού. Ο πύργος, οι ιστορίες για τα λαγούμια κάτω από την πόλη και κυρίως η γέφυρα στον Τριπόταμο έδιναν στον θρύλο συγκεκριμένο τόπο και εικόνα. Και αυτό είναι ίσως που τον κράτησε ζωντανό τόσους αιώνες.

Γιατί ακόμη και σήμερα, περπατώντας από την παλιά Βέροια προς την Μπαρμπούτα και τον Τριπόταμο, ο θρύλος της μυστηριώδους αρχόντισσας εξακολουθεί να βρίσκεται κάπου ανάμεσα στην ιστορία και την παράδοση της πόλης.

Και κάπως έτσι η «Βασίλισσα Βεργίνα» συνεχίζει να ζει – όχι ως αποδεδειγμένο ιστορικό πρόσωπο, αλλά ως μία από τις πιο γοητευτικές ιστορίες που κληροδότησε η παλιά Βέροια στις επόμενες γενιές.