«Γενίτσαροι και Μπούλες»: Ποιο είναι το ιστορικό του εθίμου της Νάουσας

Η περίοδος της Αποκριάς στη Νάουσα χαρακτηρίζεται από αυθορμητισμό, ενθουσιασμό, φιλοξενία και γνήσιο λαϊκό γλέντι. Το έθιμο «Γενίτσαροι και Μπούλες» αποτελεί το βασικότερο και διαχρονικότερο στοιχείο αυτής της πολιτιστικής έκφρασης.

Με βαθιές ρίζες στην ιστορία της πόλης, το έθιμο ενσωμάτωσε στο πέρασμα των αιώνων στοιχεία της τοπικής παράδοσης και των ηρωικών αγώνων των Ναουσαίων. Γνώρισε ιδιαίτερη ακμή στα τέλη του 19ου και στις αρχές του 20ού αιώνα και διατηρείται αναλλοίωτο έως σήμερα.

Σε αντίθεση με την ελευθερία και την «αταξία» που συχνά χαρακτηρίζει την αποκριάτικη περίοδο, το ναουσαίικο έθιμο διακρίνεται για την πειθαρχημένη, τυποποιημένη και εξαιρετικής αισθητικής εμφάνιση των συμμετεχόντων. Το ντύσιμο, το μάζεμα, το προσκύνημα, η διαδρομή, το μουσικό ρεπερτόριο, οι χοροί και η συνοδεία των οργάνων ακολουθούν απαρέγκλιτα τους ίδιους κανόνες εδώ και αιώνες.

Στο δρώμενο συμμετέχουν αποκλειστικά άνδρες, παλαιότερα ανύπαντροι. Ο «Γενίτσαρος», με τη φουστανέλα, τα περίτεχνα ασημικά, την πάλα (σπαθί) και τον κέρινο «πρόσωπο», αποτελεί τον κεντρικό πρωταγωνιστή. Ιδιαίτερο ρόλο έχει η «Μπούλα» (νύφη), άνδρας που υποδύεται με σεβασμό τη γυναικεία μορφή, χωρίς καμία διάθεση γελοιοποίησης. Σημαντικό μέρος του δρώμενου αποτελούν τα παιδιά που προπορεύονται της πομπής, ενώ στο τέλος ακολουθούν οι ζουρνατζήδες με τον ζουρνά και το νταούλι.

Το τελετουργικό ντύσιμο ξεκινά νωρίς το πρωί της Κυριακής. Οι ζουρνατζήδες συγκεντρώνουν τα μέλη του μπουλουκιού πηγαίνοντας από σπίτι σε σπίτι, μέχρι να παραλάβουν τελευταίο τον αρχηγό. Ιδιαίτερα συγκινητική είναι η τελετή αποχαιρετισμού στο σπίτι και η υποδοχή των μελών της ομάδας.

Κοντά στο μεσημέρι, η πομπή φτάνει στο Δημαρχείο, όπου πραγματοποιείται το προσκύνημα. Μετά την άδεια του Δημάρχου, οι «Γενίτσαροι» ξεκινούν τις καθορισμένες πατινάδες από μαχαλά σε μαχαλά, ακολουθώντας το παραδοσιακό δρομολόγιο, και στις πλατείες χορεύουν κυκλικούς χορούς.

Το απόγευμα καταλήγουν στα Αλώνια, όπου αφαιρούν τους «πρόσωπους» και ενώνονται με τον κόσμο στον χορό. Αργότερα συνεχίζουν έως τα «Καμμένα», όπου στήνονται οι τελευταίοι χοροί της ημέρας.

Η συνέχεια του εθίμου

Το έθιμο ξεκινά την πρώτη Κυριακή της Αποκριάς και συνεχίζεται τη Δευτέρα με επισκέψεις στα σπίτια των μελών. Επαναλαμβάνεται τη δεύτερη Κυριακή (Τυρινής), με μεγάλο γλέντι στην Πλατεία Αλωνίων, παραδοσιακούς μεζέδες και το φημισμένο ναουσαίικο κρασί.

Την Καθαρά Δευτέρα τα μπουλούκια κινούνται χωρίς τον «πρόσωπο» και με ελεύθερο δρομολόγιο, ενώ την Κυριακή της Ορθοδοξίας συναντώνται στην περιοχή «Σπήλαιο», ολοκληρώνοντας την τέλεση του εθίμου.