Ένα μυστήριο 7.500 ετών στον πυθμένα της Πιερίας

Ένας γιγάντιος λάκκος με δεκάδες χιλιάδες οστρακοειδή, κόκαλα ζώων και περίτεχνα σκεύη εγείρει υποψίες για το αρχαιότερο «φεστιβάλ φαγητού» στη Μακεδονία – ή μήπως για ένα τελετουργικό αντίο;

Το αρχαιολογικό αίνιγμα του Μακρυγιάλου

Στις αρχές της δεκαετίας του ’90, κατά τη διάρκεια σωστικών ανασκαφών λόγω της διάνοιξης του σιδηροδρόμου στην Πιερία, αρχαιολόγοι έφεραν στο φως ένα από τα πιο εντυπωσιακά και αινιγματικά ευρήματα της νεολιθικής Ελλάδας: έναν τεράστιο κυκλικό λάκκο διαμέτρου 30 μέτρων και βάθους έως 1,5 μέτρου στον νεολιθικό οικισμό του Μακρυγιάλου.

Αυτός ο ασυνήθιστος λάκκος, χρονολογημένος μεταξύ 5450 και 5250 π.Χ., περιείχε περισσότερα από 130.000 όστρακα οστρακοειδών, κόκκαλα από πάνω από 600 ζώα, πήλινα φουρνάκια, μυλόπετρες, εργαλεία μαγειρικής, περίτεχνα διακοσμημένα σκεύη σερβιρίσματος και κοσμήματα φτιαγμένα από πολύτιμα κοχύλια. Ένα «χαλί» από κατάλοιπα ζωής που παραμένει ακατανόητο μέχρι σήμερα.

Τσιμπούσι ή τελετή;

Σύμφωνα με την αρχαιολόγο και αρχαιοζωολόγο Ρένα Βεροπουλίδου, που παρουσίασε πρόσφατα τα ευρήματα σε εκδήλωση του Φεστιβάλ Ολύμπου, ο λάκκος ίσως συνδέεται με ένα μαζικό γεγονός: ένα μεγάλο τσιμπούσι, μια εορτή, ή ακόμα και ένα τελετουργικό.

«Δεν φαίνεται να πρόκειται για μια απλή χωματερή, όπως οι δύο τεράστιες τάφροι που περιβάλλουν τον οικισμό», τονίζει. «Το γεγονός ότι τα υπολείμματα βρέθηκαν σχεδόν άθικτα, με αρθρώσεις στα κόκαλα ανέπαφες και ελάχιστο χώμα ανάμεσά τους, υποδηλώνει γρήγορη εναπόθεση, ίσως εντός λίγων μηνών».

Τα τραπέζια στρώθηκαν για εκατοντάδες;

Η παρουσία περίτεχνων σκευών και προσωπικών αντικειμένων ενισχύει την υπόθεση ενός μεγάλου γλεντιού: ίσως μια γιορτή για την καλή σοδειά, έναν γάμο ή ακόμα και μια τελετουργική συγκέντρωση για την πρόσληψη εργατών, όπως συνέβαινε σε άλλες προϊστορικές κοινωνίες.

Η απόρριψη πολύτιμων αντικειμένων, όπως κοσμήματα από κοχύλια-«γαϊδουροπόδαρα», ίσως να δείχνει έναν τελετουργικό αποχαιρετισμό, μια προσφορά, ή ένα «κλείσιμο» ενός σημαντικού γεγονότος.

Πιερία: Πρωτοπόρος στη μελέτη της διατροφής

Η Πιερία, χάρη στις στοχευμένες προσπάθειες της τοπικής Εφορείας Αρχαιοτήτων, ανέδειξε από νωρίς τη σημασία της μελέτης της καθημερινής ζωής – και της διατροφής. Εδώ, από τη δεκαετία του ’90, ξεκίνησαν συστηματικές συνεργασίες με ελληνικά και ξένα ερευνητικά ιδρύματα, με στόχο τη συλλογή και ανάλυση ευρημάτων που αποκαλύπτουν τις διατροφικές πρακτικές από το 6500 π.Χ. μέχρι και την κλασική εποχή.

Τι έτρωγαν οι νεολιθικοί Πιεριείς;

Οι κάτοικοι καλλιεργούσαν σιτάρι μονόκοκκο, δίκοκκο, κριθάρι και διάφορα όσπρια (φακές, ρόβη, λαθούρι). Συμπλήρωναν τη διατροφή τους με άγρια φρούτα, όπως κράνα, σύκα, δαμάσκηνα, και κατανάλωναν οικόσιτα ζώα – κυρίως αιγοπρόβατα, χοίρους και βοοειδή.

Το κρέας πιθανώς καταναλωνόταν σε ειδικές περιστάσεις. Η ύπαρξη μεγάλων μερίδων ψημένου κρέατος δείχνει ότι τα γεύματα δεν περιορίζονταν σε ατομικά νοικοκυριά, αλλά γίνονταν σε συλλογικά γεγονότα – κάτι που ενισχύει την υπόθεση ενός μαζικού δείπνου.

Η αγαπημένη… μπουρλήθρα

Η μπουρλήθρα, ένα είδος οστρακοειδούς που αφθονεί σε λιμνοθάλασσες, ήταν το πιο αγαπημένο θαλασσινό των κατοίκων. Παρά την ποικιλία οστρακοειδών, σχεδόν αποκλειστικά συλλέγονταν και καταναλώνονταν οι μπουρλήθρες, πιθανώς για τη διαθεσιμότητά τους και την ευκολία συλλογής.

Στη Μεθώνη και τον Μακρύγιαλο, βρέθηκαν εντυπωσιακές ποσότητες από μεγάλα όστρακα, στοιχείο που υποδηλώνει ίσως πρώιμες μορφές «διαχείρισης» ή «ημι-καλλιέργειας» των φυσικών πληθυσμών οστρακοειδών.

Ψάρια με το σταγονόμετρο

Παρά τη θαλάσσια γειτνίαση, η κατανάλωση ψαριών ήταν περιορισμένη. Εντοπίστηκαν ίχνη από ρηχόβια ψάρια όπως σκαθάρια, μελανούρια, μαρίδες, σαρδέλες και λαβράκια. Οι αναλύσεις στα ανθρώπινα οστά του Μακρυγιάλου δείχνουν πως η βάση της διατροφής ήταν φυτική, με σποραδική κατανάλωση κρέατος και ακόμα πιο σπάνια ψαρικών.

Το αρχαιολογικό μυστήριο συνεχίζεται…

Ο «λάκκος του Μακρυγιάλου» παραμένει ένα αναπάντητο ερώτημα. Ήταν σκουπιδότοπος; Ή μήπως ένα αρχέγονο φεστιβάλ φαγητού; Τελετουργία ή καθημερινότητα; Ένα είναι σίγουρο: μέσα από τα κόκκαλα, τα όστρακα και τα σπασμένα σκεύη, οι αρχαίοι Πιεριείς συνεχίζουν να ψιθυρίζουν τις ιστορίες τους, περιμένοντας εμάς να τις ακούσουμε.

Πηγή: ΑΠΕ ΜΠΕ