Η Βιβλιοθήκη Βέροιας βγαίνει από το κτίριό της: 10 «έξυπνες καμπίνες» για το βιβλίο στην Ημαθία

Δέκα σημεία στην Ημαθία όπου το βιβλίο θα φτάνει στον αναγνώστη με τη βοήθεια της τεχνολογίας: Έξυπνες καμπίνες δανεισμού σε νοσοκομεία, ΚΕΠ, σχολεία, συνδεδεμένες με το πληροφοριακό σύστημα της Βιβλιοθήκης Βέροιας, θα επιτρέπουν στους κατοίκους να αναζητούν, να δανείζονται και να επιστρέφουν βιβλία μακριά από το κεντρικό της κτίριο.

Παράλληλα, μια νέα ψηφιακή βιβλιοθήκη οίνου συγκεντρώνει αρχειακό υλικό για το Ξινόμαυρο και τα οινοποιεία της Νάουσας, ενώ εφαρμογές επαυξημένης και εικονικής πραγματικότητας μεταφέρουν την οινική ιστορία της Ημαθίας σε μια νέα ψηφιακή εμπειρία.

Η πάντα πρωτοπόρα Δημόσια Κεντρική Βιβλιοθήκη Βέροιας βγαίνει από τα όρια του κτιρίου της, αξιοποιώντας την τεχνολογία για να επεκτείνει το δίκτυο των υπηρεσιών της και να φέρει το βιβλίο και το τοπικό πολιτιστικό απόθεμα πιο κοντά στους κατοίκους. Οι δέκα μονάδες αυτοεξυπηρέτησης θα λειτουργούν με τεχνολογία RFID: ο κάτοχος κάρτας μέλους θα μπορεί να δανείζεται και να επιστρέφει βιβλία στην ίδια καμπίνα, ενώ μέσω του διαδικτύου θα έχει τη δυνατότητα να ελέγχει το περιεχόμενό της και να γνωρίζει πού βρίσκεται ο τίτλος που αναζητά. Το πληροφοριακό σύστημα της Βιβλιοθήκης αποτελεί τη βάση πάνω στην οποία θα λειτουργήσει το νέο δίκτυο.

Σύμφωνα με τον Γιάννη Τροχόπουλο, διευθυντή της Future Library και υποστηρικτή της Βιβλιοθήκης Βέροιας, πρόκειται για μια πρωτοβουλία που εφαρμόζεται για πρώτη φορά στην Ελλάδα στον χώρο των βιβλιοθηκών σε αυτή την έκταση.

Η νέα υποδομή σχεδιάζεται για ανθρώπους που βρίσκονται μακριά από το κέντρο της Βέροιας, αλλά και για όσους περνούν καθημερινά από χώρους όπως νοσοκομεία, ΚΕΠ και σχολεία. Οι Lib Cabinets είναι κλειστές, ασφαλείς μονάδες αυτοεξυπηρέτησης, οι οποίες συνδέονται με την υπάρχουσα τεχνολογική υποδομή της Βιβλιοθήκης και λειτουργούν ως μικρά σημεία δανεισμού –«σαν ΑΤΜ αλλά χωρίς να δίνουν χρήμα», παρατηρεί με χιούμορ ο κ. Τροχόπουλος— και εξηγεί: «Η βιβλιοθήκη της Βέροιας ήταν πάντα κοντά στην τεχνολογία, σε σχέση πάντα με τις ανάγκες των κατοίκων και των μελών της. Τα τελευταία χρόνια η ανάπτυξη της τεχνολογίας δίνει τη δυνατότητα να προσφέρονται πολύ περισσότερες υπηρεσίες από ό,τι στο παρελθόν. Αυτό είναι και το ενδιαφέρον του συγκεκριμένου έργου: η τεχνολογία λειτουργεί ως εργαλείο για να διευρυνθεί η πρόσβαση και να φτάσει η βιβλιοθήκη σε ανθρώπους και σημεία που βρίσκονται έξω από το κεντρικό της κτίριο».

Πρόσβαση στην πληροφορία και στα βιβλία

Η λειτουργία είναι απλή για τον χρήστη. Η κάρτα μέλους και η τεχνολογία RFID αναλαμβάνουν τη διαδικασία του δανεισμού, ενώ το ψηφιακό σύστημα επιτρέπει στον αναγνώστη να πληροφορείται για το περιεχόμενο που διαθέτουν οι καμπίνες πριν να μετακινηθεί. Κάθε μονάδα θα φιλοξενεί περίπου 200 βιβλία, δημιουργώντας μικρές συλλογές που μπορούν να προσαρμόζονται στη χρήση και στις ανάγκες του κοινού. «Μέσω της κάρτας μέλους και με χρήση RFID οι χρήστες του δικτύου μπορούν να δανειστούν το βιβλίο τους από την καμπίνα και να το επιστρέψουν εκεί», λέει ο κ. Τροχόπουλος. «Είναι κάτι που αυξάνει τη δυνατότητα πρόσβασης του κόσμου στην πληροφορία και στα βιβλία. Παράλληλα, η βιβλιοθήκη έχει ένα μεγάλο υπολογιστικό σύστημα που υποστηρίζει τη δυνατότητα, μέσω internet, να βλέπει κανείς τι έχουν αυτές οι βιβλιοθήκες, οι καμπίνες, και να πηγαίνει γνωρίζοντας ότι θα βρει το συγκεκριμένο βιβλίο».

Η επιλογή της συλλογής και η ανανέωσή της θα αποτελέσουν μέρος της λειτουργίας του νέου δικτύου. Η αρχική πρόβλεψη για περίπου 200 τίτλους ανά καμπίνα αφήνει περιθώριο για έναν δυναμικό τρόπο διαχείρισης. Ο διευθυντής της Future Library παρατηρεί: «Στο ξεκίνημα θα υπάρχει ένας πειραματικός τρόπος λειτουργίας και πιθανόν η συλλογή να ανανεώνεται πολύ πιο συχνά από ό,τι φαντάζεται κανείς, γιατί αυτό εξαρτάται από τον ζήλο με τον οποίο ο κόσμος θα το αναζητήσει. Είναι προφανές ότι η ανανέωση πρέπει να ακολουθεί τη χρήση, ώστε οι άνθρωποι να βρίσκουν συνεχώς νέες επιλογές. Σύμφωνα με το χρονοδιάγραμμα, πιστεύω ότι από την καινούργια χρονιά θα μπουν όλες οι δέκα καμπίνες, ενώ τουλάχιστον οι τρεις πρώτες θα αρχίσουν να λειτουργούν νωρίτερα, μαζί με μια μικρή καμπάνια επικοινωνίας. Είναι κάτι που πρέπει να μάθει ο κόσμος, ώστε να καταλάβει πώς και για ποιο λόγο θα τις χρησιμοποιεί και ποιο είναι το όφελος από αυτές τις μικρές δανειστικές βιβλιοθήκες».

Η τεχνολογία ως δρόμος προς το έντυπο

Το εγχείρημα αποκτά ενδιαφέρον και σε σχέση με τον ρόλο των βιβλιοθηκών στην ψηφιακή εποχή. Η Βιβλιοθήκη Βέροιας χρησιμοποιεί ψηφιακά εργαλεία για να ενισχύσει την πρόσβαση στο φυσικό βιβλίο, ενώ ταυτόχρονα αναπτύσσει τις ψηφιακές συλλογές της. Η μία κατεύθυνση αφορά τον δανεισμό και η άλλη την πρόσβαση σε ψηφιακό περιεχόμενο, με κοινό σημείο την επέκταση της υπηρεσίας πέρα από τους τοίχους της Βιβλιοθήκης.

Η ίδια λογική διατρέχει και το ψηφιακό αποθετήριο «ΜΕΔΟΥΣΑ», στο οποίο ήδη συγκεντρώνονται βιβλία, εφημερίδες, περιοδικά, καρτ-ποστάλ και συλλογές τοπικού ενδιαφέροντος, με ελεύθερη πρόσβαση.

«Η τεχνολογία φυσικά αλλάζει τον τρόπο με τον οποίο χρησιμοποιούμε την πληροφορία και την πρόσβαση στη γνώση. Υπάρχουν πλέον τα βιβλία και σε ψηφιακή μορφή και μπορεί κανείς να διαβάσει από ένα τάμπλετ. Παράλληλα, όμως, εξακολουθεί να υπάρχει μεγάλη ανάγκη για το φυσικό βιβλίο. Αυτό φαίνεται και στη Βέροια, όπου υπάρχει ακόμη μεγάλη ζήτηση για δανεισμό έντυπων βιβλίων. Νομίζω ότι αυτό το μοντέλο μπορεί να καθιερωθεί σε μεγαλύτερη έκταση και να αποτελέσει ένα παράδειγμα για άλλες πόλεις της χώρας», τονίζει ο κ. Τροχόπουλος.

Το κρασί της Ημαθίας αποκτά ψηφιακό αρχείο

Το δεύτερο μεγάλο σκέλος του εγχειρήματος μεταφέρει την τεχνολογική αναβάθμιση στην τοπική πολιτιστική κληρονομιά. Η Θεματική Βιβλιοθήκη Οίνου αναπτύσσεται σε συνεργασία με τον Σύνδεσμο Οινοποιών και Αμπελουργών Νάουσας και έρχεται να διευρύνει τη βιβλιοθήκη οίνου ΒΙΒΟΝ στη Νάουσα.

Στο νέο ψηφιακό περιβάλλον θα συγκεντρωθεί υλικό για το Ξινόμαυρο και τα οινοποιεία της περιοχής, ενώ προβλέπεται η ψηφιοποίηση και διάθεση ιστορικού και αρχειακού υλικού.

«Υπάρχει ήδη η βιβλιοθήκη οίνου που στεγάζεται στο πατρικό της οικογένειας Μπουτάρη στη Νάουσα, σε συνεργασία με τη Βιβλιοθήκη της Βέροιας. Τώρα γίνεται ένα ακόμα βήμα, να δημιουργηθεί η πρώτη ψηφιακή βιβλιοθήκη οίνου στην Ελλάδα, η οποία θα περιλαμβάνει υλικό που αφορά το Ξινόμαυρο και τα οινοποιεία της περιοχής. Η Βιβλιοθήκη είναι σε στενή συνεργασία με τον Σύνδεσμο Οινοποιών Νάουσας, που έχει 27 μέλη. Στόχος είναι να συγκεντρωθεί υλικό από το σύνολο των οινοποιείων, μαζί με σημαντικό αρχειακό υλικό από την εταιρεία Κυρ-Γιάννη και την παλαιότερη οινοποιητική δραστηριότητα του Κωνσταντίνου Μπουτάρη. Ευελπιστούμε ότι τους επόμενους δεκαπέντε-δεκαέξι μήνες θα έχει συγκεντρωθεί το υλικό από όλα τα οινοποιεία και ένα μεγάλο κομμάτι αρχειακού υλικού ώστε όλο αυτό να προστεθεί στο ψηφιακό αποθετήριο της Βιβλιοθήκης, τη “ΜΕΔΟΥΣΑ”, και να είναι διαθέσιμο σε κάθε άνθρωπο που ενδιαφέρεται για το κρασί και την ταυτότητα της περιοχής».

Το τρίτο σκέλος του έργου προβλέπει εφαρμογές επαυξημένης πραγματικότητας για επιλεγμένα οινικά σημεία ενδιαφέροντος, καθώς και εφαρμογές εικονικής και μικτής πραγματικότητας που θα επιτρέπουν στους χρήστες να γνωρίζουν την ιστορία του κρασιού της Ημαθίας με πιο βιωματικό τρόπο.

Η χρήση αυτών των τεχνολογιών μεταφέρει το υλικό από το ψηφιακό αποθετήριο σε μια εμπειρία που μπορεί να συνδεθεί με τη φυσική επίσκεψη σε ένα οινοποιείο ή με μια ψηφιακή περιήγηση. Ο κ. Τροχόπουλος εξηγεί: «Θα γίνουν εφαρμογές όπου κανείς, μέσα από τη βιβλιοθήκη και στα οινοποιεία, δια ζώσης, με μάσκες, θα μπορεί να βλέπει διαχρονικά διάφορες ιστορίες για το κρασί. Παράλληλα θα υπάρχουν εφαρμογές όπου, μέσα από το κινητό του, θα βλέπει διαδρομές. Είναι κάτι που έχει γίνει κυρίως σε μουσεία στη χώρα μας και τώρα θα κάνουμε μια προσπάθεια να το εφαρμόσουμε με βάση το υλικό που θα ψηφιοποιηθεί από όλα αυτά τα οινοποιεία. Ευελπιστώ ότι θα είναι ένα ενδιαφέρον πείραμα που στη συνέχεια θα πάρει μεγαλύτερη έκταση».

Το έργο

Η νέα παρέμβαση αποτελεί μέρος της πράξης «Ενίσχυση της ψηφιακής υποδομής της Δημόσιας Κεντρικής Βιβλιοθήκης Βέροιας στην κατεύθυνση βελτίωσης της ψηφιακής εμπειρίας των κατοίκων και των επισκεπτών της περιοχής». Ο συνολικός προϋπολογισμός της πράξης ανέρχεται σε 918.195,20 ευρώ, συμπεριλαμβανομένου ΦΠΑ. Το έργο υλοποιείται από τον Αναπτυξιακό Οργανισμό Κεντρικής Μακεδονίας Α.Ε., με κύριο του έργου και φορέα λειτουργίας τη Δημόσια Κεντρική Βιβλιοθήκη Βέροιας, και χρηματοδοτείται από το Επιχειρησιακό Πρόγραμμα «Κεντρική Μακεδονία 2021-2027», μέσω του Ευρωπαϊκού Ταμείου Περιφερειακής Ανάπτυξης και εθνικών πόρων.

Για το επιμέρους έργο της επέκτασης του δικτύου με RFID και της ανάπτυξης της Θεματικής Βιβλιοθήκης Οίνου υπογράφηκε στις 28 Σεπτεμβρίου σύμβαση ύψους 719.200 ευρώ, συμπεριλαμβανομένου ΦΠΑ, με ανάδοχο την ELIDOC Ο.Ε. Η προβλεπόμενη ολοκλήρωση του συγκεκριμένου έργου τοποθετείται τον Οκτώβριο του 2028, σύμφωνα με τα στοιχεία της σύμβασης.

Η παρέμβαση περιλαμβάνει ακόμη εμπλουτισμό του ψηφιακού αποθετηρίου, ψηφιοποίηση και προβολή ιστορικού και πολιτιστικού υλικού, ανάπτυξη ψηφιακών εφαρμογών και πρόγραμμα επικοινωνίας και διάχυσης των νέων υπηρεσιών. Ο στόχος είναι η τεχνολογική υποδομή να περάσει στην καθημερινή χρήση και να αποκτήσει πραγματικό αποτύπωμα στην πρόσβαση των κατοίκων στη γνώση.

Για τη Βιβλιοθήκη Βέροιας, η εξέλιξη αυτή αποτελεί συνέχεια μιας πορείας που έχει συνδεθεί εδώ και χρόνια με την αξιοποίηση της τεχνολογίας. Το 2010 είχε τιμηθεί με το διεθνές βραβείο «Πρόσβαση στη Γνώση» του Ιδρύματος Bill and MelindaGates, μια διάκριση που είχε αναδείξει τη δουλειά της γύρω από την πρόσβαση στη γνώση και τις νέες τεχνολογίες.

«Είναι ένα ευχάριστο παράδειγμα του πώς μια υποδομή που αναπτύχθηκε στη Βέροια εδώ και τριάντα χρόνια αποκτά τη δυνατότητα να αξιολογηθεί από την Περιφέρεια Κεντρικής Μακεδονίας και, μέσα σε ένα ανταγωνιστικό πρόγραμμα, να επιλεγεί και να χρηματοδοτηθεί», σημειώνει ο κ. Τροχόπουλος. «Και πρέπει να ευχαριστήσουμε την Αναπτυξιακή εταιρεία της Περιφέρειας Κεντρικής Μακεδονίας που ανέλαβε να διαχειριστεί υπέρ της Βιβλιοθήκης της Βέροιας όλο αυτό το έργο. Μαζί προχωρούν σε ένα από τα πιο ενδιαφέροντα πρότζεκτ τεχνολογίας και εκπαίδευσης στην Ελλάδα. Το σημαντικό είναι ότι η εμπειρία αυτή μπορεί στη συνέχεια να αξιοποιηθεί και σε άλλες περιοχές, μέσα από συνεργασίες και προσαρμογές στις ανάγκες κάθε τόπου».