Όταν κλείνεις την πόρτα, ανοίγει το παράθυρο

Γράφει ο Θεολόγος Μαρμάγγελος
Με αφορμή τη συζήτηση που ανοίγει τις τελευταίες εβδομάδες σε ευρωπαϊκό επίπεδο για την απαγόρευση των social media σε ανηλίκους κάτω των 15 ετών. Μια συζήτηση που, όπως προκύπτει από πρόσφατα δημοσιεύματα αλλά και τηλεοπτικά ρεπορτάζ, δεν αφορά πλέον μόνο άλλες χώρες, αλλά φαίνεται να αγγίζει σύντομα και την Ελλάδα.

Υπάρχουν στιγμές που πιστεύουμε πως, αν κλείσουμε μια πόρτα με δύναμη, ο κόσμος έξω θα σταματήσει. Ότι ο θόρυβος θα σωπάσει, ο κίνδυνος θα μείνει απ’ έξω, και θα είμαστε επιτέλους, ασφαλείς.

Η συζήτηση για την απαγόρευση των social media σε ανήλικους κάτω των 15 ετών γεννήθηκε ακριβώς από αυτή την ανάγκη: να προστατεύσουμε. Να προλάβουμε. Να μην τρέχουμε πίσω από τις πληγές, αλλά να τις αποτρέψουμε.

Μόνο που η παιδική ηλικία δεν είναι δωμάτιο με κλειδαριά. Και το διαδίκτυο δεν είναι δρόμος που απλώς τον “μπλοκάρεις”.

Για ένα παιδί, τα social media είναι κάτι πολύ περισσότερο από μια οθόνη. Είναι η πρώτη του απόπειρα να ακουστεί, να ανήκει, να νιώσει πως κάποιος το βλέπει. Εκεί γράφει τις πρώτες λέξεις που δεν τολμά να πει φωναχτά. Εκεί ζητά επιβεβαίωση, χωρίς να ξέρει ακόμη πώς να την διαχειριστεί. Και εκεί, συχνά, πληγώνεται χωρίς να καταλάβει το γιατί.

Όσοι μιλούν υπέρ της απαγόρευσης έχουν δίκιο να φοβούνται. Τα παιδιά κάτω των 15 δεν έχουν τα φίλτρα για να αντέξουν τη σκληρότητα της σύγκρισης, τη βία ενός σχολίου σε ένα post, την αγωνία του: «δεν είμαι αρκετός;;».

Οι αλγόριθμοι δεν έχουν συναίσθημα. Δεν σταματούν όταν βλέπουν δάκρυα αλλα “συνεχίζουν”, “πιέζουν”, “σπρώχνουν”. Και το παιδί μένει μόνο, μπροστά σε μια οθόνη που δεν απαντά, μόνο και συχνά φοβούμενο να ζητήσει βοήθεια.

Η απαγόρευση, έτσι όπως ακούγεται, μοιάζει με αγκαλιά. Με μια απόφαση που λέει : «Μέχρι εδώ. Αυτό δεν σου κάνει καλό». Για πολλούς γονείς είναι μια ανάσα. Ένας τρόπος να κερδίσουν χρόνο. Να κρατήσουν τα παιδιά τους πιο προστατευμένα και ασφαλή, σε ένα κόσμο που καταλαβαίνουν και μπορούν να διαχειριστούν καλύτερα.

Αλλά η ζωή σπάνια υπακούει στους κανόνες μας. Γιατί όταν κλείνεις την πόρτα, σχεδόν πάντα ανοίγει ένα παράθυρο. Ένα παιδί θα βρει τρόπο να μπει. Με άλλη ηλικία, με ξένο λογαριασμό, με μια εφαρμογή που οι μεγάλοι δεν γνωρίζουν καν ότι υπάρχει. Και τότε, το παιδί δεν θα είναι απλώς μέσα. Θα είναι μόνο του. Χωρίς τη δυνατότητα να μιλήσει, χωρίς το θάρρος να ζητήσει βοήθεια, γιατί θα ξέρει πως «δεν έπρεπε να είναι εκεί».

Η απαγόρευση κάτω των 15 έχει ένα προφανές πλεονέκτημα: αναγνωρίζει ότι αυτή η ηλικία είναι ευάλωτη. Ότι ένα παιδί 11, 12 ή 13 ετών χρειάζεται όρια. Όχι ελευθερία χωρίς δίχτυ. Και αυτό είναι αλήθεια. Αλλά το ερώτημα δεν είναι μόνο αν θα απαγορεύσουμε. Είναι τι θα κάνουμε μετά.

Θα αφήσουμε τα παιδιά να επιστρέψουν στα social χωρίς κανένα εργαλείο, απλώς μεγαλύτερα; Θα τους πούμε «τώρα μπορείς» χωρίς να τους μάθουμε πώς; ή θα τα προετοιμάσουμε; Θα τους μιλήσουμε για την αξία τους πριν τους τη μετρήσει ένα like; Θα τους μάθουμε να φεύγουν από έναν χώρο που τους πληγώνει; Να μιλούν όταν κάτι τα τρομάζει;

Γιατί η αλήθεια είναι σκληρή αλλά απλή: δεν μπορούμε να προστατεύσουμε τα παιδιά από τον κόσμο για πάντα. Μπορούμε, όμως, να τους μάθουμε πώς να στέκονται μέσα σε αυτόν. Ίσως, λοιπόν, η απαγόρευση να μην είναι λύση από μόνη της. Να είναι απλώς μια παύση.

Ένας χρόνος που μας δίνεται όχι για να ξεχάσουμε το πρόβλημα, αλλά για να κάνουμε τη δύσκολη δουλειά: να μιλήσουμε με τα αδέρφια μας αν είναι μικρότερα ή να μιλήσουν με τα παιδιά τους όσοι είναι γονείς και να εξηγήσουμε, να ακούσουμε.

Να γίνουμε παρόντες. Γιατί το παράθυρο θα ανοίξει. Το ερώτημα είναι αν, όταν το παιδί κοιτάξει έξω, θα ξέρει πώς να γυρίσει πίσω — ή αν θα χαθεί σε έναν κόσμο που δεν συγχωρεί την αθωότητα. Και αυτό, καμία απαγόρευση δεν μπορεί να το λύσει μόνη της.